Geldikleri Gibi Gittiler: İstanbul’un İşgalinden Kurtuluşuna
Batı dünyası İstanbul’un Türklerin eline geçmesini hiçbir zaman kabullenmemişti. Bu da Avrupa’nın, Malazgirt’ten itibaren izlediği Türklere karşı mukavemet siyasetinin (Şark Sorunu) odak noktalarından birini İstanbul kılıyordu. İstanbul, şüphesiz Nova Roma veya Konstantinopolis fark etmeksizin Roma İmparatorluğu’nun karakteriydi. Türkler dahi bu karaktere dokunmamış, devralmıştı (bkz. Fatih’in kendini Kayser-i Rum ilan etmesi). İstanbul’u mühim kılan bir diğer husus ise boğazlardı. 19. yüzyıla gelindiğinde boğazların artık uluslararası mesele haline geldiği, uluslararası antlaşmalarda adının sıkça geçtiğini görmekteyiz. Bu da bu asırdan itibaren dünya siyasetinin İstanbul’a yeni bir bakış daha getirdiğini bize göstermektedir.
I. Dünya Savaşı, tüm dünyada olduğu gibi İstanbul için de önemli bir kırılma noktasıydı. 1915’de Çanakkale’yi geçemeyen İtilâf Devletleri, İstanbul’un işgal etmenin zannedildiği gibi kolay olmadığını idrak etmişlerdi. Biz de ne yazık ki pek duyulmamıştır ama İngilizler, Mondros’a giden süreçte İstanbul’u çeşitli vakit aralıklarıyla çok defa havadan bombalamıştır. Mondros Mütarekesi’nden sonra da işgaller ivme kazanmış, şehir üzerinde kontrol giderek artmıştı. Şehirdeki işgal klasik İngiliz sömürge tarzından farksızdı. Rütbeli İtilaf subayları, karşılaştıkları Osmanlı subaylarını zorla kendilerine selam durmaya mecbur bırakıyor, halka tacizlerde bulunuyorlardı.
Anadolu’da ise 19 Mayıs 1919’da Samsun’da Kemal Paşa liderliğinde başlayan millî hareket, tüm engelleme ve baskılara rağmen yalnızca birkaç ay sonra, Ekim 1919’daki Amasya Görüşmeleri ile İstanbul Hükümeti’ne varlığını hukuken kabul ettirmiştir. Yine birkaç ay sonra, Ocak 1920’de Meclis-i Mebusan’ın toplanması ve nihayetinde Misak-ı Millî’nin kabulü sağlanmıştır. Bütün bunların son derece kısa bir zaman diliminde başarılabilmesi, Türk tarihinde olduğu kadar dünya tarihinde de eşine az rastlanır bir organizasyon yeteneğinin ve liderlik dehasının tezahürüdür.
Anadolu’daki millî mücadele hareketinin nüfuzunu bu kadar artırması ve İstanbul Hükümeti üzerinde ciddi bir tesir yaratması İngilizleri harekete geçirdi. 16 Mart 1920 sabahı ilk olarak Şehzadebaşı Karakolu baskını ile başlayan operasyon, işgali fiilî olmaktan çıkarıp resmî bir kimlik kazandırdı. Harbiye ve Bahriye nazırlıkları işgal edilmiş, Mebusan Meclisi basılmış, birçok mebus, aydın ve gazeteci Malta’ya sürgüne gönderilmiştir. Bu bir noktada Ankara’da TBMM’nin açılmasını doğrudan hızlandırmıştır. Bundan sonraki süreç İstanbul’daki milli mücadele yanlısı teşkilatları daha istihbari ve lojistik fonksiyonlu kılmıştır.
Bugün bazı çevrelerin art niyetli bir yaklaşımla “İstanbul’u nasıl oldu da tek kurşun atmadan terk ettiler?” diyerek bu zaferi küçümsemeye çalışması, tarihi bilmemek değilse açık bir hafıza kaybıdır hatta bundan da öte yersiz cahil cühela cesaretidir. İstanbul’u merminin harcanmadığı bir pazarlık masasında entrikalarla geri aldığımızı iddia edenlere 16 Mart sabahı Şehzadebaşı Karakolu’nda henüz uykularındayken üzerlerine kurşun yağdırılarak şehit edilen gencecik Türk askerlerini hatırlatmak gerekir. Anadolu’daki bağımsızlık mücadelesine silah ve mühimmat taşıyabilmek adına İtilaf kuvvetlerinin karakollarını ve mühimmat depolarını canları pahasına basan Karakol Cemiyeti ve M.M. Grubu mensubu Kuvâ-yi Milliyecileri hatırlatmak gerekir.
| Şehzadebaşı Karakolu Baskını'nda şehit edilen bir Türk Askeri |
İstanbul’un işgal yılları yaklaşık 5 yıla yakın sürmüştür. Bu dönemin bizdeki tesirini görmezden gelmemek gerekir. Özellikle edebiyatımızda, İstanbul’un işgal yıllarını ve yarattığı buhranı konu edinen çok önemli eserler verilmiştir. Dolayısıyla bu dönemin hakkıyla anlaşılması, kaynakların ve arşivlerin iyi irdelenmesi tarihsel bir zarurettir.
Yorumlar
Yorum Gönder
⚠️ Yorum Kuralları
💬 Bu blogun sahibi, ifade özgürlüğünü temel bir değer olarak görmekte ve farklı görüşlerin özgürce paylaşılmasını desteklemektedir.
🙏 Tüm yorumların saygılı, düzgün bir dilde ve etik kurallara uygun olması önemlidir. Hakaret, nefret söylemi ya da kışkırtıcı ifadeler kabul edilmez.
🚫 Spam, reklam amaçlı ya da topluluğu olumsuz etkileyebilecek yorumlar onaylanmaz ve yayımlanmaz.