19 Mayıs ve Civarı
Yıllardır tarih derslerinde çokça duyulmuş, klişeleşmiş bir laf vardır : “I. Dünya Savaşı’nda Almanlar yenildiği için biz de yenik sayıldık.” Anlaşılan o ki -haklı olarak- Çanakkale olsun, Kut’ül Amâre olsun küçümsemenin söz konusu olamayacağı önemli zaferler kazandığımızdan herhalde biraz teselli biraz da kazanımlarımızın değeri azalır korkusundan konuyu Almanların yenilgisine bağlamışız, aşikar. Cumhuriyet’in ilk yıllarından bu yana tarih ders kitaplarından hiç eksik olmaması da o dönemde yetişecek yeni nesillere “yenilmez Türk imajını” aktarmak ve bunu koruma idealini günümüze kadar gelen bir mirasıdır. Ancak şu bir gerçek ki Osmanlı yenilmiştir hem de çok ağır bir şekilde. Esasında Avusturya-Macaristan’ın 3 Kasım, Almanya’nın ise 11 Kasım 1918’de, yani Osmanlılardan (30 Ekim 1918) sonra mütareke imzalamış olmaları bile bu kanıyı çürütmek için tek başına yeterli bir sebeptir lakin bunun da ötesinde panoramaya bakacak olursak bir kere Osmanlı, büyük nüfus kaybediyor ki bu dengesizlik biz de ancak II. Dünya Savaşı’ndan sonra düzeliyor. Toplumun eğitimli kademesini oluşturan asker sınıfı da çok ağır bir kayıp veriyor. Artık topraklar; Anadolu’nun destanının, Anadolu’nun mücadelesinin başlayacağı noktaya, Anadolu’nun sınırlarına kadar çekiliyor. Bunlar ve daha nicesi, toplumun kaderini kökünden değiştirecek azamette sonuçlardır ki Türk sosyolojisinde özellikle dünya savaşlarının etkisinin iyi okunması bu bakımdan bir zorunluluktur.
30 Ekim 1918’de Mondros Ateşkes Antlaşması imzalanmış ve artık dört bir koldan özellikle stratejik noktalar olmak üzere işgaller başlamıştı. Yunanistan, harbe çok geç katılmıştı. İngilizler, Yunanların insan kaynağını Anadolu’da kullanmak istemişti nitekim öyle de oldu. İşin trajedisi şu ki Yunan tarafı savaşmayı bilmiyor. Ne usûl vardı, ne de yönetme kabiliyetleri. Adım attıkları her yerde direkt katliam ve yağma politikası izliyorlardı. 15 Mayıs 1919’da İzmir’e çıktıklarında da aynısını yaptılar. Mustafa Kemal Paşa’nın 19 Mayıs’ta Samsun'a çıktığında memlekette İzmir'in işgal haberleri dolanıyordu.
16 Mayıs'ta Osmanlı’nın 9. Ordu Müfettişi olarak yola çıkan Mustafa Kemal, 19 Mayıs’ta Samsun’a kurtuluş niyetiyle ayak basıyor, bu çok önemli. Henüz ayak bastığı andan itibaren Nutuk isimli eserinde genel görünümü birçok yönden resmettiğini görüyoruz. Kurtuluş çarelerinden ülke içindeki düşman cemiyetlere, ordunun durumundan kendi görüşleri ve çözüm önerilerine kadar birçok şeyi daha ilk birkaç sayfada yazması hiçbir şeyi kaçırmadığını, her şeyi dikkatle takip ettiğini net bir şekilde gösteriyor.
Atatürk’e cephe alanların çokça öne sürdüğü görüşlerden birisi de Paşa'nın oraya İstanbul Hükümeti tarafından memleketi kurtarsın diye gönderildiğidir. Üstelik bir de yanında mühimmat ve altını da koymuşlar. Dolayısıyla memleketin kurtuluşu aslında Mustafa Kemal sayesinde değil de onu oraya vatanı kurtarsın diye gönderen Vahdettin sayesinde olmuş. Hayır! Böyle bir şey yok. Bu çarpıtılmıştır. Gerçekte olan şey şudur : İstanbul Hükûmeti kasıtlı olarak İngiliz yanlısı siyaset güdüyor çünkü en azından küçük de olsa Anadolu’da halifelik ve saltanat makamlarının devam edeceği bir devlet hiç yoktan iyidir diye düşünüyorlar ancak Anadolu’nun çeşitli noktalarında yerel direnişler oluyor, işgallere karşı tepkiler sürekli artıyordu. Her kargaşayı aleyhlerinde ve derhal kaldırmakta gerek gördüler. Bu yerlerden birisi Samsun'du. İstanbul Hükümeti, Samsun’daki asayişsizliğin çözülmesi ve oradaki yerel direnişin önlenmesi için Mustafa Kemal Paşa'yı 9. Ordu Müfettişi olarak görevlendiriyor. Yani sarayın amacı direniş başlatmak değil, aksine direnişi bitirmekti. Mustafa Kemal Paşa ise Anadolu’ya geçmenin ve kafasındakileri uygulamanın bir yolunu böylece bulmuştu. Zaten Damat Ferit birkaç ay içinde ondan tekrar İstanbul'a dönmesini isteyecek ardından da durum, Paşa hakkında idam kararının verileceği bir noktaya kadar gidecekti.
Cihan Harbi’nden sonra Türkiye gibi büyük kayıplara ve yorgunluğa rağmen hem iç cephede hem de dış cephede mücadele edip en sonunda bağımsızlıkla ayrılabilen başka bir ülke yoktur bundan dolayı Türkiye’nin mücadelesi eşsiz bir örnektir. Ne Almanya’nın ne de Macaristan'ın bir “19 Mayıs”ı vardır. Onlar Türklerin aksine Versay'da olsun, Trianon'da olsun kaderlerine boyun eğmeye razı oldular.
Kamuoyunda pek dikkat çekilmeyen bir konu var : Yunanistan 19 Mayıs’a nasıl bakıyor? 1994 yılında Yunan parlamentosu, 19 Mayıs tarihini “Pontus’taki Yunanların Soykırımını Anma Günü” olarak oybirliğiyle ilan etti. Anlaşılan o ki Türklerin kurtuluş mücadelesinin başlangıcı olan bu tarihi, dünya çapında bir nevi soykırım ve zulüm başlangıcı olarak kabul edilmesini istiyorlar. Bu konuda Yunan diasporası da gayret gösteriyor nitekim Avrupa’da belli başlı yerler ve bazı sivil toplum kuruluşları tarafından bu iddia tanındı. Yunan usûlu yeni bir Ermeni soykırımı iddiası yaratılmaya çalışıldığı çok belli. Halbuki Mustafa Kemal Paşa bu mesnetsiz iddiaların aksine, 28 Mayıs 1919 tarihinde yayımladığı Havza Genelgesi’nde Hristiyan halka karşı bir sataşma, gösteri ve düşmanca tavırlar alınmaması gerektiğini bildirmişti.
Mustafa Kemal Paşa, Milli Mücadele'yi başlattığında 38 yaşındaydı. Türkiye Cumhuriyeti kurduğunda ise 42 yaşındaydı. Diğer silah arkadaşları -İsmet İnönü olsun, Kazım Karabekir olsun ve daha nicesi– de henüz 40’lı yaşlarında. Bu, o dönem diğer ülkelerin kadrolarına kıyasla fevkalade genç bir kadrodur. Aynı yıllarda Fransa Başbakanı Georges Clemenceau 79, İngiltere Başbakanı Lloyd George 58 yaşındaydı.
Bu bakımdan Kurtuluş Savaşı bir “gençlik hareketi”dir. Onunla daha özel bir anlam kazanıyor çünkü radikal kararlar ancak gençlikle alınabilir. Yeni dünyayı eski dünyanın altında ezilmekten kurtaracak onlardır. Yaşlanmak aynı zamanda çözümleri mazide aramak demektir. İhtiyar bir yönetici dünyanın en radikal kararını aldığını savunsa bile kendi içinde “geçmişim üzülür mü?” veya “bizim dünyayla uyumlu oldu mu ki acaba?” diyecektir ancak gençlerin böyle bir kaygısı yoktur. Onlar, kendilerini gelecekte de var edebilecek adımları korkusuzca atmakla yükümlüdür aksi takdirde ileride edebiyatını yapabilecek bir geçmişleri olmayacaktır.
2025 yılında ilçede ödüllendirilmiş 19 Mayıs konulu kompozisyonumun bir yerinde şunu yazmıştım :
(...)
16 Mayıs’ta sadece bir gemi çıkmadı yola. Biri, 19 Mayıs’ta Mustafa Kemal’in bedenen vardığı, o kutlu Samsun’a ulaşan gemi. Diğeri ise, Mustafa Kemal’in ışığında Türk gençliğinin hâlâ hırçın ve zorlu dalgalara karşı yol aldığı, cehalete karşı mücadelenin bitmeyen gemisi. İlk geminin yolculuğu bitti. O gemi, 19 Mayıs 1919’da Samsun’a ulaşarak Türk milletinin bağımsızlık mücadelesinin ateşini yaktı. Bu ikinci gemi başka bir savaşa, başka bir mücadeleye doğru yol alıyor: Cehaletin, bilgisizliğin, karanlığın üzerine doğru!
Bir yanda vatanı düşman çizmelerinden kurtarmak için başlatılan savaş, diğer yanda cehaletin esaretinden kurtulmak için başlayan uzun bir yolculuk. İşte biz Türk gençleri, bugün o ikinci geminin tayfalarıyız.
(...)
Bize bugün düşen, 19 Mayıs’ta Samsun’a varan o aklın izinden giden o ikinci geminin önünü kesmemek, diğer bir cephe olan cehalete karşı birleşmektir. Bandırma Vapuru'nun ardından hedefe varması gereken nice gemilerimiz var. Yeter ki hiçbirinin pusulası 19 Mayıs civarından şaşmasın.
Yorumlar
Yorum Gönder
⚠️ Yorum Kuralları
💬 Bu blogun sahibi, ifade özgürlüğünü temel bir değer olarak görmekte ve farklı görüşlerin özgürce paylaşılmasını desteklemektedir.
🙏 Tüm yorumların saygılı, düzgün bir dilde ve etik kurallara uygun olması önemlidir. Hakaret, nefret söylemi ya da kışkırtıcı ifadeler kabul edilmez.
🚫 Spam, reklam amaçlı ya da topluluğu olumsuz etkileyebilecek yorumlar onaylanmaz ve yayımlanmaz.