Anlaşılmamışlığın Adı : Atatürk

      “Anlaşılmayan insanların ortak yönü nedir?” diye sorsalar “hepsinin geride bıraktığı bir eser vardır” derim. Bu eser; bir tablo olabilir, bir kitap olabilir, mahvedilmiş bir aşk olabilir veya bir ülke olabilir. Anlaşılmayan insanların en büyüğü ise şüphesiz Mustafa Kemal Atatürk’tür. O bizzat benim en büyük eserim dediği Türkiye Cumhuriyeti’ni bıraktı ardında. Yalnızdı çünkü anlaşılmak, hiç konuğu olmamıştı.

      Selanik’te doğmuştu bu genç. Gençti ve hayatı boyunca gençliğinden hiç şüphe ettirmedi çünkü damarlarından akan devrimcilik, onu hep yeniliyordu. Onun devrimi daha küçükken göğsünde yıldızları biriktirip geceye kafa tutmasıyla başlamıştı. Öyle ki devrimciliği, tam anlamıyla bir yaşam biçimi haline getirmişti. Onun en çok anlaşılmayan noktalarından biri bu kişiliğiydi. Nitekim Atatürk; bir ülkenin kurucusu, rehber veya mareşal olduğu kadar bir devrimciydi. Yaptığı her şey onun bu kişiliğinden türemişti ancak bu kimliği hiç anlaşılmadı.

      Anadolu’daki Kemalist ihtilal, tam anlamıyla bir anti-emperyalist hareketti; halkın kendi kötü talihine karşı bir başkaldırıydı. Atatürk önderliğindeki Türk milleti nice coğrafyalardan coğrafyalara uzanan emperyalizm prangasını, Anadolu halkasından kırmıştı. Ancak Atatürk, bu bağımsızlık mücadelesinin içinde de çok yalnızdı. Bu yalnızlık fiziksel değil, daha çok amaç babında bir yalnızlıktı. Atatürk’ün tüm silah arkadaşlarının amacı vatanı işgalden kurtarmaktı. Onun amacı ise vatanı işgalden kurtarmanın da yanında devrim yapmaktı. Cumhuriyet apaçık bir şekilde Atatürk'ün fikriydi dolayısıyla Atatürk ile cumhuriyetin eş anlamlı olduğunu söylemek yanlış olmaz.

      Atatürk, anlaşılmamak artık bir yana üstelik yanlış anlaşılmış bir liderdi. Belli ki onu anlamamanın borcunu, yanlış anlayarak ödemeye kalkmıştık. Her ne kadar bu yanlış anlamalar, saptırmanın ve kötüye kullanmanın nazik hâli olsa da Atatürk gibi büyük liderler, çamurla kirlenemeyecek kadar berrak kişilerdir.

      Atatürk’ün ölümünden sonra içi boş ve dogmatik bir Atatürkçülük ideolojisi yaratıldı. Atatürk, attığı hiçbir adımı ideolojik kaygıyla yapmamıştı. Onun her bir yeniliği “ne gerekiyorsa onu yap” üzerineydi. Dolayısıyla bir ideoloji değil, devrimcilik ilkesinden de anlaşılacağı üzere her daim devinim içinde kendini yenileyen bir felsefeydi. Ancak ölümünden sonra bu felsefe silindi ve yerine ideoloji getirildi. Kemalizm adının, yerini 1950’lerden itibaren Atatürkçülük adına bırakması tesadüf değil, içi boşaltılmış Atatürk fikrinin bir sonucuydu.[¹] Cumhuriyet tarihimiz boyunca siyasiler, kim daha Atatürkçü yarışı yaptı ve Atatürkçülüğü âdeta rekabet alanı haline getirdi. İktidarların söylemleri, muhalefetlerin ise sloganlarından başka bir yere konulmadı. Amerikancısı, darbecisi hepsi Atatürk’ü kendi emellerini kapatacak örtü olarak gördü.

      Oysa Atatürkçülük, Atatürk’ü aşmaktı. O, “beni aşın” demek istemişti. Onu anlamak yerine düşüncelerini vitrine hapsettik. İnsan yanını unuttuk çünkü insanı sevmek de anlamak da emek isteyen bir şeydi ve bu emeği herkes veremiyordu. Heykellerini diktik, resimlerini astık, adını meydanlara, sokaklara, okullara verdik. Pek hoş ancak en mühim olanlarını; fikirlerini ve uyarılarını unuttuk. O, hayatı boyunca bize bir yol gösterdi. Bizse o yolu taşlaştırıp müze haline getirdik. Yolu yürümek yerine, etrafına çit çekip seyretmeyi seçtik.

      “İki Mustafa Kemal vardır,” diye başlayan bir sözü vardı hatırlarsanız. Devamında şöyle diyordu:

      “Biri ben, et ve kemik, geçici Mustafa Kemal. İkincisi, onu ‘ben’ kelimesiyle ifade edemem; o, ben değil, bizdir! O, memleketin her köşesinde yeni fikir, yeni hayat ve büyük ülkü için uğraşan aydın ve savaşçı bir topluluktur. Benim teşebbüslerim, onların özlemini çektikleri şeyleri tatmin içindir. O Mustafa Kemal sizsiniz, hepinizsiniz. Geçici olmayan, yaşaması ve başarılı olması gereken Mustafa Kemal odur!"

      Ne yazık ki onun ölümünden sonra yaşaması gereken o ikinci Mustafa Kemal susturuldu. Hasan Âli Yücel gibi aydınlanmacı kadrolar tasfiye edilip yerine gerici ve devrim karşıtı kişiler getirildi. Köy Enstitüleri kapatıldı, üretim ve eğitim birliğine dayanan bütünsel kalkınma modeli terk edildi. Onun kurduğu fabrikalar, onun düşlediği sanayi hamleleri birer birer yok edildi. Nuri Demirağ gibi ülkenin vatansever insanlarının önü kapatıldı. O’nun “fikri hür, vicdanı hür, irfanı hür” nesil ideali, dogmaya ve itaate kurban edildi.

      “Benim naçiz vücudum elbet bir gün toprak olacaktır ancak Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır.”

      Dünya tarihinde, kendi yokluğunu böylesine öngörüp ardında bu denli güçlü bir varlık bırakan başka bir lider yoktur. Sanat ruhlu olan bu adam, yaptığı eserinin sonsuz olacağını biliyordu. Bir o kadar da mütevazıydı. Kendisi altı boş övgü sözlerinden hiç hoşlanmazdı. Bir gün çevresine dönerek “Beni övme sözlerini bırakınız; gelecek için neler yapacağız, onları söyleyin!” demişti.[²]

      O, burada da ifade ettiği gibi geçmişin değil, geleceğin adamıydı ama biz, kendini geleceğe adamış bu adamı, geçmişin hatırasına çevirdik. En büyük çelişkimiz de bu.

      Ölümsüz olmak, ancak insanın ömür dediğimiz zaman aralığını aşan bir düşünce sistemi bıraktığında mümkün olabilen bir şeydir. Atatürk bunu başarabilmişti. Bizlere düşen onun hayat felsefesini, aklı bir sanat gibi kullanma becerisini, cephelerde, vatan vazifelerinde geçen 57 yıllık ömründe bir kere bile kitaplara olan tutkusundan taviz vermemesini anlamak; onu dinlediği şarkılardan, gökyüzüne bakışından, bağımsız ruhundan hissedebilmektir.

     En önemlisi onu yalnızca milli törenlere, 10 Kasım’daki o bir dakikalık mahzun sessizliğe sıkıştırmak değil. Onun da ifade ettiği gibi “büyük ölülere matem gerekmez, fikirlerine bağlılık gerekir” sözünü yerine getirebilmektir. Unutulmamalı ki Atatürk, zor olanı seçenlerin hikâyesidir.


Referanslar : 


[²] - Afet İnan, Atatürk’ün BUM., s. 37

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Hoşça Kal

İznik Gezimden

19 Mayıs ve Civarı