Kimin Suçu?

      Bir yeri fiziksel olarak gezip görmek, bir insana yarar sağlayabilecek en değerli aktivitelerden biridir. Bu aktivitenin niteliğini artırmanın yolları da gezdiğimiz yeri; okuyarak, araştırarak ve bence en önemlisi sonuna kadar yorularak keşfetmektir. Sonuna kadar yorulmak dedim çünkü bana göre gezmek gibi bir aktiviteyi yapan bir insan kendi sınırlarını olabildiğince zorlamalı, hiçbir şeyi kaçırmamalıdır. Günün sonunda kendini, âdeta sıkılmış bir limon gibi hissetmelidir. Bu çok yorucu olsa da gerçekten değecektir çünkü dönüp baktığında o yerle alâkalı birçok not tuttuğunu, kendisini orayla bütünleştirebildiğini, özetle orayı yaşayabildiğini fark edecek ve bundan gerçekten büyük bir zevk alacaktır.

      Bugün dijital çağın her alandaki tezahürü gezip-görmekte de önümüze çıkmaktadır. Artık bir yeri fiziksel olarak gezmek dışında sanal dünyanın birçok imkanıyla da oturduğumuz yerden görebilmek mümkündür. Tabii bunun fiziksel olarak gezip-görmek kadar insana bir şeyler kattığı veya katmadığı konusu bugün hâlâ tartışılmaktadır.

       Her ne kadar buraya kadar yazdıklarım hem fiziksel hem de dijital mecralardaki gezmek-görmek aktivitesi üzerine olsa da bu yazımın asıl konusu gerek fiziksel gerek dijital dünyada kendi halimde ülkemin çeşitli noktalarında gezinti yaparken fark ettiğim bazı toplumsal gerçeklerle alâkalıdır.

      Kentler, sokaklar, mahalleler insanların hayatlarının sahnesidir. Buralarda insanların özel alanları haricindeki hâllerini rahatlıkla görebilmekteyiz. Dolayısıyla kamusal alanlardır. Ancak sokakların, sokaklardan ibaret olmadığı gibi bir gerçek vardır. Yani sokak dediğimiz şey yalnızca bir yol, iki bina arası bir boşluk demek değildir. Sokaklar tıpkı dağ, durak, meydan gibi mekan metaforlarından biridir. Toplumu bir piramit olarak düşünürsek en geniş tabanı sokaklardır ve mekan metaforlarından olan “sokak” metaforunu da birçok alanda kullanımını görmekteyiz.

      Siyasette sokak tabiri çok kullanılmaktadır. “Sokağa in, halka dön”, “siyaset sokakta yapılır” gibi tabirler genel olarak evrensel siyasi söylemlerden birkaçıdır. Edebiyatta da sokak edebiyatı çoğu zaman toplum edebiyatıyla örtüşür çünkü sokaklar halka ulaşmanın sembolüdür. İster dar, yaşanılmayacak bir sokak olsun, ister geniş, refah içinde bir sokak olsun ancak nihayetinde o sokaklarda yaşayan halkın kendisidir. Toplumu en kalabalık olarak görebileceğimiz yerler sokaklardır.

      Peki sokaklar gerçekten de bu alanlar da kendini bulabiliyor mu? Yoksa sadece etiket olarak kullanıldıklarıyla mı kalıyorlar? Bu soruyu orada yaşayanlara tek tek sormak gerek.

      Sokaklarla alâkalı gerek kendi kişisel gözlemlerimiz gerek bir başkasının gözlemleri, toplumu analiz edebilmek ve başta sosyolojik çalışmalar olmak üzere birçok disiplinle alakalı çalışmalar için önem arz etmektedir.

       Haritalar uygulamasında dolaşmayı seviyorum. Hani “Allah’ın unuttuğu yer” diye bir tabir vardır dilimizde. Özellikle böyle en ücra sokaklara girip oradaki yaşamlara bakıyorum. Örneğin şu an fotoğrafta gördüğünüz yeri Anadolu’da bir köy olarak düşünebilirsiniz ama burası İstanbul’un Esenyurt ilçesinde bir sokak ama oldukça şehir merkezine uzak bir sokak. Fotoğrafa biraz daha detaylı baktığınızda ileride gökdelen binaları görebilmekteyiz. Bu da fotoğrafı “gelir eşitsizliğini nedir?” sorusunu cevaplamaya yeterli kılıyor.

      Bazen insanımıza ülkenin kaderi hakkında yanlış seçimler yapmasından dolayı çok kızıyorum ama buraya, buradaki insanlara bir baksanıza. Ne kadar kandırılmaya müsaitler. Buradakiler muhtemelen ne tiyatro görmüştür, ne kitap, ne sanat. Hiçbir şey ve bu onların suçu değil. Buradaki insanların yaşamın acı yüzünden başka öğrenecek hiçbir şeyleri yok. Tek ders kitapları tecrübe...

      Çocukların tiyatro, kitap, sanat görmeden büyümeleri onların tercihi değil. Çocukların ruhuna ilk işlenenler kolayca silinmez. Oysa bizim sokaklarımızda ilk işlenen şey ise çoğu zaman sefalet oluyor.

       Hani bazı yerler vardır. Gidip fiziken bakmak istersiniz, çok can atarsınız ancak o yerin tehlikeli bir mahalle olduğu gibi gerçekler akla gelince geri adım atarsınız. Nihayetinde insan, her istediği yere gidemiyor. Bazen ekonomik koşullar, bazense güvenlik kaygıları bunlara engel oluyor. Başta Gebze olmak üzere birçok şehrin ara sokaklarında dolaşmak isterken sürekli “bu sokağa da girsem mi girmesem mi?” diye dilemmaya düşüyordum ancak buna rağmen o ara sokaklarda, oralarda oturanlar dışında kimsenin uğramayacağı yerlere az gitmedim ve hemen hemen gözlerimin gördüğü bütün manzalarda bazı benzer noktalar vardı. Örneğin az yeşillik olan bir yerde hemen bir yeni bina inşaatı, sokak boyu gecekondu evler, çöp dolu yollar ve kaldırımlar, çamaşır asan teyzeler, yırtık ayakkabılarıyla oyun oynayan çocuklar ve dahası. Anlaşılan o ki günlük hayatın telaşı, onları kendi kalıplarının dışına çıkmalarına asla müsaade etmiyordu.

      Anlattığım yer, kafanızda az çok canlanmıştır. Yabancı gelmesi mümkün değil zira kendi ülkemiz bazında konuşmak gerekirse bizim ülkede bu manzara aşırı yaygın ve sıradan. Haritalar üzerinde herhangi bir şehrin herhangi bir sokağına tıkladığınızda bu tip görüntüleri görmek çok kolay.

      Birkaç yıl önce bir düğüne katılabilmem için İstanbul/Ataşehir’e gitmem gerekiyordu ve düğün salonuna giderken geçtiğimiz yollar bize oradaki yaşam hakkında net bilgiler veriyordu. Geçtiğimiz yol tamamen eski, gecekondu tipi evlerle doluyken sağ taraftaki bir yolda gökdelenler yükseliyordu. Hindistan'daki aşırı bir ayrım kadar olmasa da Hindistanımsı bir görüntü vardı. Bir tek arabanın bile zar zor geçtiği bu sokakların duvar yazıları da bize buranın durumu hakkında bazı ipuçları veriyordu. Örneğin tertemiz bir tek sokak duvarı yoktu. Yasadışı örgütlere ait sevgi dolu sloganlar, şiddet özentili sözler ve dahasını görmüştüm.

      Buraya kadar yazdıklarımı toparlamak ve biraz sorgulama yapalım istiyorum.

      Bizim insanımız hep ekonomik zorlukların pençesinde yaşadı. Hiçbir zaman ise potansiyelini kullanabilecek bir rahatlığa kavuşamadı. 70’lerin, 80’lerin kuşağı önce bu kaygılardan dolayı memleketlerini bırakıp batıya göç etmek zorunda kaldı. Kendilerini bu koşulların dayatmalarından dolayı İstanbul’un, Kocaeli’nin, İzmir'in, Tekirdağ'ın mahallelerinde buldular. Onların çocukları ise gökyüzünün dahi görülemediği bu çarpık mahalleler ve sokaklarda doğdular. Özellikle gökyüzünü göremedikleri örneğini verdim çünkü bunun ne kadar kıymetli olduğunu oralarda yaşayanlara sormak lazım.

      İstanbul’da yaşayıp hayatında bir kez bile Kız Kulesi’ni, Galata Kulesi'ni göremeyenler, Yozgat’ta yaşayıp geçimini sağlamak için bir kez olsun tarlasından çıkamayanlar... İşte bunların hepsi memleketimden insan manzaraları ve ben dışarıda yürürken insanların yüzünde acıdan başka bir şey göremiyorum.

      Peki her şey sistemin suçu mu? Bireysel olarak bizim hiç mi hatamız yok?

      Sistemi kocaman bir mozaik tabloya, bireyleri ise tablodaki tek tek taşlara benzetelim. Tablo her taş kendi yerinde durduğunda ve rengini doğru verdiğinde tamamlanıyor. Fakat çoğu zaman bizde bireyler de üzerlerine düşeni yapmıyor. Üst kattaki bir kişi balkondan sigara izmariti düşüncesizce fırlatıyor, arabasını kurallara uymadan park ediyor veya “tek enayi ben miyim de kurallara uyayım?” diyor. Kurallara uyarak, çevreye ve insana saygılı bir şekilde yaşamak toplum içinde enayilik olarak görülüyor. İnsanlar, kolay ve hızlı para kazanma umuduyla evini veya birikimini kumara yatırıyor, yere çöplerini atıyor ya da eşine şiddet uyguluyor. Sadece bu örnekler bile tek tek bireyler bazında birleştiğinde tabloda çok büyük boşluklar oluşturuyor. Bu konuyla alâkalı Beyaz Zambaklar Ülkesinde kitabından bir alıntı yapmak istiyorum:

       “İnsanlar ülkelerinin geleceğine dair taşıdıkları kişisel sorumluluğun bilincine varmazlarsa ülkelerin kalkınması ve refaha kavuşması da mümkün olmayacaktır. Her bir insan gerçek vatandaş, ‘yaşam mimarı' olmalıdır.”

     O hepimizin içinde bulunduğu gemi çürümüş, hırpalanmış, yoldan çıkmış olabilir ancak o su alan yerini de kapatmayı düşünen yok hatta kapatmayı bırakın denizden kovayla su alıp geminin içine dökenler bile var. Bunu da söylemek gerek.

      Bu yazı burada bitiyor ancak sorgulama bitmemeli. Bu yazı sadece düşünmeye teşvik olsun istiyorum. Bu tabloda bireyler nerede, sistem nerede duruyor? Suçlu kim veya kimde ne kadar suç var? Bunu sormaya, soruşturmaya her zaman devam etmeli ve en önemlisi umut kapısını her zaman aralık tutmalıyız.

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Hoşça Kal

İznik Gezimden

19 Mayıs ve Civarı